Voorwoord

Kijk mee over de schouder van de modelbouwer.

Op de komende bladen laat ik u meekijken hoe mijn nieuwste schaalmodel van Het Amsterdamsche Wapen onderdeel voor onderdeel wordt opgebouwd. Als paltrokmolenaar en modelbouwer voel ik mij uiteraard aangetrokken tot de houtzaagmolens en de paltrokmolen in het bijzonder. Het schaalmodel van "de Eenhoorn" getuigt hiervan evenals het kleine model van paltrokmolen "de Vrouwenakker". 

Nu bestonden er twee verschillende types paltrokmolens. Mijn molen, De Eenhoorn in Haarlem is net als de andere 4 nog bestaande paltrokmolens ingericht als zgn. grenenbalkzager. Op de zaagvloer worden stammen en balken in één handeling verzaagd tot planken.

De paltrok wagenschotzager was ingericht voor het verzagen van kwartiers gekloofde eiken stammen. Van de stamdelen werd steeds van één zijde een plank afgezaagd. Zolang deze planken naar het hart van de stam gericht waren, verkreeg men kwartiers of quartier delen.

Eikenhout bezit stralen die vanuit het hart naar de buitenkant van de stam meegroeien. Als deze kwartierse delen zijn geschaafd ontstaan er prachtige spiegels aan de oppervlakte. Dit hout was zeer geliefd bij de schrijnwerker of meubelmaker die er zeer fraaie kasten en lambriseringen van timmerden. Maar kwartiers hout heeft nog een voordeel. De planken krimpen in de dikte en niet zozeer in de breedte. Een eigenschap die bij de scheepsbouw wel van pas kwam bij het vervaardigen van scheepshuiden waarbij de delen strak tegen elkaar moesten blijven zitten.

Spiegels in quartier of kwartiers eiken.

Maar hoe deze molens nu precies hun werk verrichtten..... daar weten we niet zo veel van. We hebben geen wagenschotzagers meer om het uit te proberen. Daarom besloot ik om de wagenschotzager weer nieuw leven in te blazen door hem te gaan bouwen. In het klein uiteraard.

Voor de bouw van dit model wordt gebruik gemaakt van de tekeningen uit het "Groot Volkomen Moolenboek".  Dit boek is getekend door Leendert van Natrus, Jacob Polly, en Cornelis van Vuuren en zeer naauwkeurig in het Kooper gebragt door Jan Punt. Uitgegeven bij Johannes Cóvens en Cornelis Mortier te Amsterdam, 1734. Deze uitgave zou als origineel onbetaalbaar zijn. Gelukkig is het boek in 1981 opnieuw uitgegeven. Maar ook deze heruitgave is dun bezaaid op de boekenmarkt.  Ik ben in het gelukkige bezit van zo'n heruitgave. Ook Anton Sipman heeft zich over het boek gebogen en maakte aan de hand van de 4 platen een prachtige kleurenprent waarop de hele molen inclusief interieur en de verwerking van eikenstamhout tot wagenschot staat afgebeeld. Deze tekening maakt onderdeel uit van de beroemde Molenmap van Sipman. Een verzameling van 75 technische tekeningen en prachtige prenten. Met behulp van deze tekeningen en een duidelijke beschrijving die voor in het molenboek te vinden is moet het lukken om dit schaalmodel te realiseren.

Wilt u de tekst uit het Groot Volkomen Moolenboek eerst doorlezen of de bouwtekeningen bekijken, of bent u benieuwd naar de tekening die Anton Sipman maakte, dan klikt u uw keuze eenvoudig even aan.

Heel veel plezier met alles wat getoond wordt en nog getoond gaat worden. Er zal  nog heel wat gebouwd moeten worden. Dat geldt uiteraard ook voor het bijhouden van deze web-site.

Jos van Schooten,  Juli 2008.

PENTERBAK      INHOUD WAPEN   BLAD 1   BLAD 2     BLAD 3     BLAD 4